گزارش وبینار کاربرد آزمون های غیر مخرب در صنعت هوانوردی
| عنوان | کاربرد آزمون های غیر مخرب در صنعت هوانوردی |
| مدرس | مسعود قربانی |
| برگزارکننده | مدرسه ایکس ری |
| پلتفرم | ایسمینار ، الوکام |
| مخاطبین | دانشجویان و فارغالتحصیلان مهندسی هستهای، برق، نرمافزار، مکانیک، فیزیک؛ اپراتورهای دستگاههای رادیوگرافی دیجیتال و علاقهمندان حوزه تصویربرداری پرتوی ایکس |
خلاصه محتوای جلسه
۱. مقدمه:
آزمون غیر مخرب (NDT) چیست؟ NDT به مجموعه روشهایی گفته میشود که در آن یک قطعه یا ماده بدون تأثیر بر خواص عملکردی و بدون ایجاد آسیب، از نظر سلامت و قابلیت سرویسدهی ارزیابی میشود. مهمترین مزیت NDT امکان انجام بازرسی ۱۰۰٪ روی تمام واحدهای تولید شده است. در مقابل، آزمونهای مخرب (DT) مانند کشش، ضربه، خستگی و خزش، نمونه را تخریب کرده و فقط روی نمونههای نماینده قابل انجام هستند.
۲. طبقهبندی عیوب : عیوب در قطعات از نظر منشأ وجود به چهار دسته تقسیم میشوند:
| نوع عیب | توضیح |
| ذاتی | ناشی از انجماد اولیه فلز (حفره انقباضی، حفره گازی، تخلخل، ترک انقباضی) |
| فرآیندهای اولیه | ایجاد شده طی آهنگری، نورد و تغییر شکل فلز |
| فرآیندهای ثانویه | مرتبط با عملیات پرداخت نهایی (ترک عملیات حرارتی، ترک سنگزنی) |
| حین سرویس | خستگی، خوردگی، جدایش لایهها در کامپوزیتها، نفوذ رطوبت |
۳ . روشهای رایج آزمون غیر مخرب : در این جلسه روشهای زیر معرفی شدند:
| روش | کاربرد |
| بازرسی بصری | سادهترین و ابتداییترین روش |
| مایع نافذ | تشخیص عیوب سطحی که با چشم قابل مشاهده نیستند |
| ذرات مغناطیسی | تشخیص عیوب سطحی و نزدیک به سطح در مواد فرومغناطیس |
| جریان گردابی | بازرسی سریع و غیرتماسی مواد رسانا (با استفاده از پدیده القای الکترومغناطیسی) |
| اولتراسونیک | تشخیص عیوب داخلی با استفاده از امواج صوتی فرکانس بالا |
| ترموگرافی | تشخیص عیب بر اساس تغییر غیرعادی دما در حین گرمایش/سرمایش |
| رادیوگرافی | تصویربرداری از ساختار داخلی با استفاده از پرتو ایکس یا گاما |
| تست ضربهای | ارزیابی سریع لایهلایه شدن یا پیوند نامناسب (به ویژه در هواپیما) |
۴. رادیوگرافی دیجیتال : دو فناوری اصلی:
| روش | توضیح | مزایا |
| رادیوگرافی کامپیوتری (CR) | استفاده از صفحههای فسفری قابل خواندن با لیزر | حساسیت بیشتر از فیلم، محدوده دینامیکی گسترده، کاهش زمان پرتوزایی |
| رادیوگرافی دیجیتال (DR) | استفاده از آشکارسازهای فلت پنل یا خطی | زمان پرتوزایی کوتاهتر، دز کمتر، پردازش سریع، عدم نیاز به مواد شیمیایی، قابلیت تشخیص خودکار عیوب (ADR) |
انواع آشکارسازهای دیجیتال:
- Flat-panel Detectors (آشکارسازهای تخت)
- Line Detectors (آشکارسازهای خطی)
۵. استانداردهای مرتبط با رادیوگرافی دیجیتال
| استاندارد | کاربرد |
| ISO 17636-2 | تعیین الزامات آزمون رادیوگرافی دیجیتال با پرتو ایکس و گاما برای جوش |
| ISO 19232-5 | تعیین روش اندازهگیری عدم وضوح کلی تصویر و رزولوشن فضایی پایه |
۶. ابزارهای ارزیابی کیفیت تصویر (IQI) : برای ارزیابی کیفیت تصاویر رادیوگرافی دیجیتال از دو نوع نشانگر کیفیت تصویر استفاده میشود:
| نوع IQI | کاربرد |
| IQI تک سیم | اندازهگیری کنتراست (Contrast) |
| IQI جفت خط (Duplex Wire) | تعیین رزولوشن فضایی پایه (BSR) و عدم وضوح (Unsharpness) |
نشانگرهای رایج فیلمبر اساس استانداردهای مختلف:
- ASTM 747, ASTM 1025 (آمریکا)
- BS 3971 (انگلیس)
- EN 462-01 (اروپا)
- AFNOR NF A 04-304 (فرانسه)
در ادامه جدولی از Duplex IQI ارائه شده که رابطه بین قطر سیمها، رزولوشن فضایی پایه (BSR) و وضوح بر حسب جفت خط در میلیمتر (LP/mm) را نشان میدهد. به عنوان مثال:
| شماره المان | قطر (μm) | رزولوشن (LP/mm) |
| D13 | 50 | 10.00 |
| D15 | 32 | 15.90 |
| D17 | 20 | 25.00 |
۷. پارامترهای کلیدی کیفیت تصویرد : در این جلسه پنج پارامتر اصلی معرفی شد:
| پارامتر | توضیح |
| SNR | نسبت سیگنال به نویز (Signal-to-Noise Ratio) |
| CNR | نسبت کنتراست به نویز (Contrast-to-Noise Ratio) |
| BSR | رزولوشن فضایی پایه (Basic Spatial Resolution) |
| MTF | تابع انتقال مدولاسیون (Modulation Transfer Function) |
| LP/mm | جفت خط در میلیمتر (Line Pairs per Millimeter) |
۸. تکنیکهای تصویربرداری رادیوگرافی : تکنیکهای معرفی شده:
| تکنیک | توضیح |
| تک دیواره – تک تصویر (SWSI) | استانداردترین روش |
| دو دیواره – تک تصویر (DWSI) | برای لولهها و مخازن |
| مماسی (Tangential) | برای لبهها و سطوح منحنی |
| بیضوی (Elliptical) | برای جوشهای لوله |
| بزرگنمایی (Magnification) | برای مشاهده جزئیات ریز |
۹. پارامترهای تاثیرگذار مولد پرتو ایکس بر کیفیت تصویر
| پارامتر | تأثیر بر کیفیت تصویر |
| ولتاژ (kV) | رابطه مستقیم با انرژی و نفوذپذیری |
| جریان (mA) | افزایش جریان → افزایش کنتراست |
| زمان پرتوزایی (s) | زمان بیشتر → کنتراست بیشتر |
| نقطه کانونی (Focal Spot) | هرچه کوچکتر → ماتشدگی (Unsharpness) کمتر |
در اسلایدها به تأثیر مستقیم اندازه نقطه کانونی بر ماتشدگی هندسی و در نتیجه کاهش رزولوشن فضایی اشاره شده است.
۱۰. نرمافزارهای تخصصی پردازش تصاویر رادیوگرافی
در انتها به وجود نرمافزارهایی برای پردازش تصاویر رادیوگرافی اشاره شده است وتصاویر پروژه واقعی تصویر برداری رادیوگرافی دیجیتال از قطعات هوانوردی به نمایش گذاشته شد.
مشاهده ویدیو و فایل ارائه
راه ارتباطی از طریق ایمیل و لینکدین
کانال مدرسه ایکس ری در ایتا ، بله ، تلگرام و آپارات
